* Phóng viên: Chúc mừng ông vì cuốn Vĩnh biệt mùa hè (VBMH) của ông được NXB Trẻ tái bản lần thứ 5! So với nhiều tác phẩm khác, VBMH có "số phận nghệ thuật" thật đặc biệt. Theo ông, điều gì khiến tác phẩm về tuổi học trò của một thời đã qua lại có sức hấp dẫn vượt thời đại đến như vậy? - Nhà văn Nguyễn Đông Thức: VBMH được tái bản lần 5, vẫn còn thua Ngọc trong đá (7 lần). Cả hai cùng được làm phim. Đối tượng trong VBMH hẹp hơn, về các bạn học sinh lớp 12. Tôi nghĩ học trò thì thời nào cũng có những nét chung nhất vậy thôi, nghịch ngợm, trong sáng, hồn nhiên, rung động đầu đời… Chỉ có thế giới người lớn chung quanh mới là phức tạp và thời nào cũng vậy! Có lẽ bởi thế mà VBMH vẫn sống được.  Nhà văn Nguyễn Đông Thức (Ảnh do nhân vật cung cấp) * Khi đặt bút viết VBMH, nhà văn có nghĩ đó là viết để chia tay một thế hệ hay khắc họa tuổi học sinh cho cả nhiều đời tiếp sau? - Tôi viết VBMH chỉ vì một lời hứa với các độc giả trẻ trong một lần đi nói chuyện về Ngọc trong đá ở một nhà văn hóa. Có bạn học trò đứng lên nói không có ai viết về các bạn, cho các bạn (thời điểm năm 1988). Tôi hứa là sẽ viết. Và tôi đã viết trong 2 năm, sau những chuyến đi thực tại đến Trường Marie Curie, Trường Nguyễn Thị Minh Khai… Điều đáng tiếc là do bị ảnh hưởng nghề làm báo nên bao giờ tôi cũng lồng các câu chuyện của mình trong một bối cảnh từng lớp hiện thực khiến nội dung hơi hà khắc, không lãng mạn trong vắt kiểu ông bạn Nguyễn Nhật Ánh. Khi đặt bút viết, tôi không có nhiều suy ngẫm lắm đâu. Tôi chỉ muốn kể câu chuyện về nhóm bạn học sinh THPT, mỗi người một số, vào đời theo nhiều hướng khác nhau. Người lớn có vai trò rất quan yếu trong việc định hình tính cách, quan niệm sống cho giới trẻ, nên chi cần phải đối xử cẩn trọng với con cái, học trò bằng một tình thương đúng cách. * Mùa hè của các nhân vật Long, Hằng, Hạ trong truyện… buồn quá, còn "mùa hè rút cuộc" trong ký ức của nhà văn thì sao? - Lên năm nhất đại học, tôi mới chính thức có ý trung nhân trước hết, vì vậy mùa hè chung cuộc thời trung học của tôi đã qua đi rất bình yên, cảm ơn trời! Nhạc sĩ Thanh Tùng viết ca khúc Vĩnh biệt mùa hè là để đáp lễ tôi đã viết cuốn Ngôi sao cô đơn (1988) từ một ca khúc cùng tên của ông và ca từ "nguồn cơn là cơn giông chợt qua mau qua mau" là của ông ấy, không hệ trọng gì đến tôi. Ngành ngọn của tôi không hề qua mau… (cười). * Nhưng phải mất đến 20 năm sau kể từ "mùa hè rốt cục" của chính mình, ông mới cho ra đời tác phẩm này. Có phải ký ức với nhà văn cũng giống như… rượu, càng ủ lâu thì càng có hương vị không thể nào quên? - Đúng là sau bao năm tháng, những gì còn lại trong ký ức bao giờ cũng là thứ rượu ngon quý, luôn làm ta bồi hồi cảm xúc mỗi khi chạm đến. Đúng là tôi thường viết bằng ký ức. Tôi chỉ viết được về những gì mình đã biết, đã trải nghiệm, đã nghe kể tường tận. Đó là một nhược điểm lớn mà tôi không thể khắc phục. * Thế hệ trẻ của nhà văn là một thời cống hiến xông pha vì lý tưởng nhưng nhân vật trong VBMH quá nhiều mất mát và ngả nghiêng niềm tin, lẽ nào cái "lý tưởng thời đại" chỉ là một bóng mát tỏa trên vòm thời gian để giấu những điều bên trong của người trẻ một thời? - Thời nào cũng thế thôi, giới trẻ rời mái trường bước chân vào đời bao giờ cũng dao động niềm tin; cái được học, được dạy bảo bao giờ cũng khác xa với thực tại mình va hằng ngày. Lý tưởng là điều không ai dạy được ai đâu, quan trọng nhất vẫn là tự thân đi lóng, xác lập, trên những cái nền đã có. * VBMH có nỗi buồn man mác nhưng chung cuộc là những cánh cửa giải thoát, bình yên. Còn rất nhiều tác phẩm viết về người trẻ sau này đôi lúc là những bi kịch không lối thoát. Ông cho rằng nhiệm vụ của nhà văn là chọn cho nhân vật lối về có ánh sáng hay cứ bóc trần mọi nghiệt ngã của đời sống lên trang viết như là sự thực vốn vậy - dẫu thảm kịch đó có thể không hẳn thuộc về số đông? - Tôi chọn sự nghiệt ngã… có hậu. Thật ra khi cho nhân vật Long chết, lúc đó đi đâu tôi cũng bị bạn đọc phản đối rất dữ, rằng tôi quá ác. Nhưng đôi khi cái chết là cấp thiết. Bạn đọc càng bức xúc, tôi càng tin mình đã thành công trong phê phán sự đối xử của các nhân vật khác (biểu tượng cho tầng lớp) dành cho những người mà tôi đã… giết chết. Riêng về các thảm kịch cá nhân, tôi tin trong hầu hết trường hợp đều có một phần lỗi của chính mình. Và hầu hết cũng đều có cách giải quyết. Nhà văn nên viết sao cho tác phẩm của mình không đẩy người đọc đến cùng tận sự bi quan, bế tắc. * Hiện thời, còn một góc ký ức nào đó trong đời mà nhà văn chưa khẩn hoang? - Tôi đang dành những lúc rảnh rang chợt cho một dạng hồi ký. Về tình yêu, thời đi học, đi thanh niên xung phong, lính, làm báo… Vài đoạn rời rạc đã được đưa lên Facebook và được bạn bè "like" mạnh! Tôi cũng muốn viết về tuổi xanh trong giai đoạn bây giờ. * Nhiều tác phẩm văn chương của các nhà văn được yêu thích một thời (ví như tác phẩm của nhà văn Đoàn Thạch Biền) được tái bản và đã đón nhận tiếp một thế hệ độc giả mới. Phải chăng văn chương trẻ hiện thời đã chẳng thể nào đáp ứng được những điều mà đời hôm nay cần? - Tôi không nghĩ vậy. Tôi và anh Đoàn Thạch Biền đang đảm đương tờ tùng san Áo Trắng, sân chơi dành cho các cây bút trẻ và chúng tôi thấy giới trẻ vẫn viết rất hay. Có thể họ còn thiếu vốn sống. Nhưng nhiều người trong số đó rất chịu đọc, đọc rất nhiều, điều đó sẽ giúp bổ sung kiến thức và vốn sống cho họ. Cái quan yếu nhất chính là niềm mê say. Tới giờ này, tôi vẫn đam mê viết văn, coi đó là niềm vui lớn nhất đời mình, ngoài rất nhiều niềm vui khác. Tôi nhận thấy nhiều người trẻ chỉ ham được một thời kì ngắn, thật khó để đi trọn con đường nhọc nhằn này…
|
Thứ Sáu, 19 tháng 7, 2013
Nguyễn Đông Thức không “vĩnh biệt mùa hè”
